लिव्हर सिरॉसिस आजाराची मराठीत माहिती (Liver cirrhosis in Marathi)

Liver cirrhosis in Marathi. Liver cirrhosis causes symptoms treatment in Marathi.

यकृत हे शरीरातील एक अतिमहत्वाचे असे अवयव आहे. पचनक्रिया, रक्तसंचारण क्रियेमध्ये यकृताची महत्वाची अशी भुमिका असते. खाल्लेल्या अन्नाचे पचन करणे त्यानंतर त्याचे रस, रक्तादीमध्ये रुपांतर करण्यासाठी यकृताचे महत्वपूर्ण योगदान असते. याशिवाय शरीरातील अपायकारक विषारी घटकांचे निचरा करण्याचे महत्वपुर्ण कार्य हे यकृतावरच अवलंबुन असते. रक्ताचं शुद्धीकरण, रक्तात असलेलं विष पित्तावाटे बाहेर टाकण्याचं महत्त्वाचं कार्य यकृत करतं.  म्हणून आरोग्य टिकवण्यासाठी यकृताचे आरोग्य चांगले असणे आवश्यक असते.

यकृताशी संबंधित फैटी लिव्हर (Fatty liver), हिपॅटायटीस आणि सिरोसिस या तीन प्रमुख समस्या आहेत. फैटी लिव्हरमध्ये यकृतात चरबी जमा होऊन त्याच्या कार्यास बाधा निर्माण होते. हिपॅटायटीसमध्ये यकृतास सूज येते तर यकृताचा सिरोसिस झाल्यानंतर यकृताच्या पेशींचे नुकसान होऊ लागते. त्यामुळे यकृताची कार्यक्षमता कमी होते.

लिव्हर सिरोसिस म्हणजे काय..?
Liver cirrhosis information in Marathi
लिव्हर सिरॉसिसमध्ये यकृताच्या पेशी मोठ्या प्रमाणात नष्ट होतात आणि त्यांची जागा फाइबर्स घेतात. त्यामुळे लिव्हर कडक होते आणि त्याचा आकार लहान झालेला असतो. लिव्हर सिरॉसिसमध्ये लिव्हरचा बहुतांश भाग हा खराब होऊन नष्ट झालेला असतो. यकृत हे आपल्या शरीरात चयापचय क्रियेसाठी अत्यंत आवश्यक असे अवयव असते. लिव्हर सिरॉसिस झाल्यामुळे यकृताचे काम मंदावते व शरीरावर विविध परिणाम होतात. लिव्हर सिरॉसिस होण्याचे प्रमाण अतिमद्यपान करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये अधिक आढळते. सिरोसिस हा लीव्हरचा एक गंभीर असा रोग असून यावर अंतिम उपचार म्हणजे यकृत प्रत्यारोपण (लिव्हर ट्रान्सप्लांट) हा आहे. यासाठी याठिकाणी यकृताचा सिरोसिस म्हणजे काय, लिव्हर सिरॉसिसची कारणे, लिव्हर सिरॉसिसची लक्षणे, लिव्हर सिरोसिस उपचार यांची मराठीत माहिती दिली आहे.

लिव्हर सिरॉसिस होण्याची कारणे :
Liver cirrhosis causes in Marathi
सिरॉसिस होण्याची कारणे अनेक असू शकतात जसे
• अति प्रमाणात दारू पिणे,
• ‎हिपॅटायटीस B किंवा C ची लागण झाल्यामुळे लिव्हर सिरॉसिस होऊ शकतो. हिपॅटायटीस B किंवा C बाधित रक्त चढवणे किंवा दूषित सुया-इंजेक्शन, असुरक्षित शारीरिक संबंध यांमधून या प्रकारच्या हिपॅटायटीसची लागण होत असते.
• ‎फैटी लिव्हरमुळे यामध्ये यकृतातील चरबीचे प्रमाण वाढलेले असते.
• ‎काही विशिष्ट औषधे जसे acetaminophen किंवा काही antidepressants यासारखी औषधे अधिक काळ घेतल्याने सिरॉसिस होऊ शकतो.
• ‎Wilson disease सारख्या जन्मजात लिव्हरमधील दोषांमुळेही सिरॉसिस होऊ शकतो.
• ‎याशिवाय लेप्टोस्पायरोसिस, लठ्ठपणा आणि मधुमेह हे विकारसुद्धा लिव्हर सिरॉसिस होण्यास कारणीभूत ठरतात.
काही वेळा सिरॉसिसचे कोणतेही कारण मिळत नाही. अशा रुग्णामध्ये ANA (Anti nuclear antibodies) positive असू शकतात.

लिव्हर सिरॉसिसची लक्षणे :
Liver cirrhosis symptoms in Marathi
लिव्हर सिरोसिसमध्ये खालील लक्षणे दिसून येतात,
• थकवा जाणवणे,
• ‎वजन कमी होणे,
• ‎पोटाच्या उजव्या बाजूस दुखते,
• ‎रुग्णास वारंवार जुलाब तसेच अपचन होते.
• ‎चक्कर येणे,
• ‎उलटी होणे, उलटीतून रक्तही पडू शकते,
• ‎भूख न लागणे,
• ‎आजार वाढू लागल्यावर कावीळ होणे,
• ‎पोटात पाणी होणे (जलोदर),
• ‎पायाला सूज येणे, ताप येणे अशी लक्षणे दिसतात.

निदान तपासणी :
Liver cirrhosis diagnosis test in Marathi
लिव्हर सिरोसिसचे निदान करण्यासाठी विविध रक्ततपासण्या, लिव्हर फंक्शन टेस्ट, एंडोस्कोपी, लिव्हर बायोप्सी, सोनोग्राफी व सी.टी. स्कॅन तपासणी करावी लागते.

सिरोसीस ग्रेड आणि वर्गीकरण :
Liver cirrhosis & grade information in Marathi
विविध रक्ततपासण्या करून सिरोसीसचे A, B आणि C ह्या तीन ग्रेडमध्ये वर्गीकरण केले जाते. A ग्रेड म्हणजे सिरॉसिसची सुरुवातीची अवस्था असते तर C ग्रेड मध्ये सिरॉसिस गंभीर अशा शेवटच्या स्टेजमध्ये पोचलेला असतो.

सुरुवातीच्या म्हणजे A ग्रेड सिरॉसिसमध्ये औषधे व योग्य उपचार करून रुग्णाला चांगले आयुष्य जगता येते, मात्र आजार जर ग्रेड C मध्ये गेल्यास अशावेळी यावर अंतिम उपचार म्हणजे यकृत प्रत्यारोपण (लिव्हर ट्रान्सप्लांट) हाच उरतो. वेळीच योग्य उपचार न केल्यास यकृत आणि किडनीचे कार्य योग्यरित्या होत नाही प्रसंगी रुग्ण कोमात जाऊन दगावतो.

लिव्हर सिरॉसिस उपचार :
Liver cirrhosis treatment in Marathi
यकृत सिरॉसिसमध्ये पोटात पाणी धरत असते. अशावेळी पोटामध्ये भरलेले पाणी वारंवार काढावे लागते. पोटात पाणी धरू नये यासाठी सिरोसीस झालेल्या रुग्णांनी मीठ खाणे कमी करावे. तसेच पोटात पाणी धरू नये यासाठी औषधेही दिली जातात. मात्र ही औषधे खूप महाग असतात. औषध उपचारांमुळे आजाराची वाढ रोखण्यास मदत होते. मात्र खराब झालेले यकृत पूर्णपणे पूर्वीच्या स्थितीत येत नाही.
यकृत सिरॉसिस जर सुरुवातीच्या स्टेजमध्ये असल्यास योग्य औषधोपचारांद्वारे आजार नियंत्रित ठेवता येतो. मात्र जर पूर्ण लिव्हर खराब झालेले असल्यास यावर अंतिम उपचार म्हणजे यकृत प्रत्यारोपण (लिव्हर ट्रान्सप्लांट) हाच उरतो.

यकृत प्रत्यारोपण (लिव्हर ट्रान्सप्लांट) म्हणजे काय..?
Liver transplant information in Marathi
यकृत प्रत्यारोपण ही अशी शस्त्रक्रिया असते, ज्यात रुग्णाचे आजारी यकृत काढून दुसऱ्या व्यक्तीचं अंशतः किंवा मृत व्यक्तीचे संपूर्ण निरोगी यकृत आजारी रुग्णामध्ये बसवले जाते.
यकृत प्रत्यारोपणासाठी कोणतीही इजा नसलेलं निरोगी यकृत निवडले जाते. योग्य दाता निश्चित करण्याकरता रक्तगट आणि शरीराचा आकार, हे महत्त्वाचे घटक असतात. बहुतांश घटनांमध्ये अलीकडेच निधन झालेल्या एखाद्या व्यक्तीचं यकृत दान केलेलं असतं. काही दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये यकृताला कोणतीही हानी न होता जिवंत व्यक्ती आपल्या यकृताचा एखादा भाग दान करू शकते. यकृताचे आजार, मद्यपान किंवा कर्करोग किंवा अन्य काही संक्रमणासाठी दात्यांची तपासणी करतात मगच ते निरोगी यकृत किंवा त्याचा काही भाग काढून ऑपरेशनद्वारे आजारी व्यक्तीमध्ये बसवले जाते.

लिव्हर सिरॉसिस होऊ नये म्हणून काय करावे..?
• मद्यपान, दारू या व्यसनांपासून दूर रहावे.
• ‎दारूचे व्यसन असणाऱ्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा रक्ततपासणी व लिव्हर तपासणी करून घ्यावी.
• ‎काविळ झाल्यास त्यावर घरगुती उपाय करीत बसू नका.
• ‎कावीळ झाल्यास तज्ञ डॉक्टरांकडून त्याचे योग्य निदान करून हिपॅटायटीसचा कुठला प्रकार आहे ते पाहावे.
• ‎काविळीच्या निदानामध्ये रक्त तपासणीत जर हिपॅटायटीस बी किंवा सी असल्यास डॉक्टरांकडून तात्काळ उपचार सुरू करावेत. यावर पूर्ण उपचार घ्यावेत. उपचार मध्येच थांबवू नये. साधारण चार ते सहा महिने औषधे घेतल्यानं हा आजार बरा होतो.
• ‎फॅटी लिव्हर होऊ द्यायचं नसेल, तर नियमित व्यायाम करावा. तेलकट पदार्थ, चरबीजन्य पदार्थ, फास्ट फूड खाऊ नये.

लिव्हर संबंधित खालील मराठीतील माहिती सुद्धा वाचा..
कावीळ आजार माहिती व उपचार
हिपॅटायटीस आजार मराठीत माहिती
पित्ताशयात खडे होणे

– डॉ. सतीश उपळकर
CEO, हेल्थ मराठी नेटवर्क

© कॉपीराईट विशेष सूचना : वरील माहिती आपणास कॉपी पेस्ट करून अन्य ठिकाणी वापरता येणार नाही. अधिक माहितीसाठी येथे क्लिक करा व सूचना वाचा.