वंधत्व समस्या होऊ नये यासाठी पुरुषांनी कोणती काळजी घ्यावी (Male infertility)

Male infertility prevention in Marathi

पुरुषांतील वंधत्व समस्या :
गर्भधारणा होण्यास असमर्थता असणे, मुलबाळ न होणे म्हणजे वंधत्व समस्या. वंधत्वाच्या कारणांपैकी 30% कारणे ही पुरुषांसंबधी असतात. तर 30% वंधत्व कारणे हे स्त्रीसंबंधी असतात आणि उर्वरित 40% कारणे ही दोहोंसंबंधी असतात. (मात्र समाज वंधत्वासाठी संपुर्णतः स्त्रीलाच जबाबदार धरत असतो!)

पुरुषासंबधी वंधत्वाची कारणे :
पुरुषांमधील वंधत्व समस्या ही अनेक कारणांमुळे होऊ शकते. जसे विविध रोगांमुळे वंधत्व येऊ शकते, जन्मजात जनन अवयवातील विकृतीमुळे, वीर्याच्या
उत्पादनावर परिणाम झाल्याने पुरुषांमध्ये वंधत्वाची समस्या उद्भवते.

खालिल रोगांच्या उपद्रवातून वंधत्वता निर्माण होत असल्याचे प्रामुख्याने आढळते,
• मधुमेह विकार,
• लठ्ठपणा,
• नाडीसंबधी (Nervous system) आजारांमुळे,
• Immune system संबंधित आजारांमुळे,
• यकृताचे विकार,
• ऍनिमिया,
• किडनीचे विकार,
• गालफुगी आजार(Mumps),
• पौरुषग्रंथीला सूज येणे (Prostatitis),
• हॉर्मोन्सच्या असंतुलनामुळे.
• जन्मजात जनन अवयवातील विकृतीमुळे वंधत्व समस्या उद्भवू शकतात.
• वृषणांवर आघात झाल्याने,
• जन्मजात Hypogonadism (वृषणांचा विकास न झाल्याने),
• Undesaended testicle (वृषण अंडकोषामध्ये न उतरल्यामुळे),
• Down syndrome,
• Testicular torsion (वृषणांचा रक्तपुरवटा खंडीत होणे) यासारख्या जनन अवयवातील विकृती उद्भवल्याने पुरुषांमध्ये वंधत्वता निर्माण होते.

अन्य सहाय्यक कारणे :
• आहारतील फॉलिक एसिडच्या कमतरतेमुळे,
• व्यायामाच्या अतिरेकामुळे,
• उष्ण ठिकाणी अधिक काळापर्यंत काम केल्यामुळे,
• अतिगरम पाण्याच्या स्नानाने. विशेषता Hot baths, Hot tubs मध्ये स्नान केल्याने,
• Steroids, Cemetidine, Phenytoin यासारख्या औषधांच्या अतिवापरामुळे,
• किमोथेरपी, रेडिएशन यांच्या दुष्परिणामामुळे,
◦ तसेच मोबाईलचा अतिवापर आणि जास्त टाईट पँट्स घालण्याच्या सवयीमुळे प्रामुख्याने पुरुषांमध्ये वंधत्व समस्या उत्पन्न होतात.

पुरुष वंध्यत्व निदान कोणकोणत्या तपासणीद्वारे करतात..?
Male Infertility Diagnosis Test in Marathi
जेव्हा एखादे दाम्पत्य वंध्यत्व तपासणीसाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे येते तेव्हा पुरुषाच्या तपासण्या आधी करणे हे सोयीस्कर असते. पुरुषाच्या तपासण्या स्त्रीच्या तपासण्यांपेक्षा कमी गुंतागुंतीच्या व पर्यायाने कमी खर्चिक असतात हे लक्षात घेण्याची नितांत गरज आहे. परंतु, आजही मोठय़ा प्रमाणात पुरुष वंध्यत्व उपचारांबाबत कमालीचे उदासीन आढळतात.
डॉक्टरांकडून संपूर्ण शारीरिक तपासणी, गुप्तांगाची तपासणी केली जाते. यानंतर विशेष तपासणी केली जाते. यामध्ये, रक्त, लघवीची तपासणी गुप्तरोग व मधुमेहासाठी केली जाते, रक्त परिक्षणातून हॉर्मोनची स्थिती पाहिली जाते.

1) वीर्य तपासणी –
वीर्य परिक्षणातून वीर्याचे स्वरुप, संख्या, गती पाहिली जाते. याद्वारे पुरुषवंधत्वाचे निदान केले जाते. वीर्य तपासणी सोपी, बिनत्रासाची, कमी खर्चाची व वारंवार करता येण्यासारखी असते म्हणून वंधत्वाच्या सर्व जोडप्यांमध्ये प्रथम या तपाससणीवरून पुरुषाच्या जननक्षमतेचा अंदाज आल्याशिवाय स्त्रियांच्या तुलनेने अवघड, जास्त खर्चाच्या, बहुधा शस्त्रक्रियेची व भूल देण्याची आवश्यकता असलेल्या आणि म्हणून तुलनेने जास्त धोक्याच्या असलेल्या तपासण्या केल्या जात नाहीत.

वीर्य तपासणीत एका वेळी मिळालेल्या एकूण वीर्याचे प्रमाण, शुक्राणू संख्या, शुक्राणूंची हालचाल, त्यांची रचना व एकूण शुक्राणूंत पूर्ण वाढीच्या व प्राकृत रचनेच्या शुक्राणूंचे प्रमाण या गोष्टी पाहिल्या जातात. या सर्वांत शुक्राणू घनता (एक मिली. वीर्यातील शुक्राणूंची संख्या) जास्त महत्त्वाची ठरते. ती सहा ते दहा कोटींपर्यंत असल्यास चांगली समजली जाते; परंतु एक कोटी इतकी कमी असलेलीही पुरेशी ठरू शकते. त्यातील प्राकृत रचनेच्या व चांगली हालचाल असलेल्या शुक्राणूंचे प्रमाण 50 ते 75 टक्क्यांपर्यंत असणे पुरेसे समजले जाते.

2) टेस्टीक्यूलर बायोप्सी –
वीर्यात दोष आढळला तर अंडबीजाच्या तुकड्याची तपासणी केली जाते. वारंवार केलेल्या वीर्य-तपासणीत शुक्राणू न आढळल्यास किंवा अत्यल्प प्रमाणात आढळल्यास ही तपासणी केली जाते. त्यावरून वीर्यातील शुक्राणूंच्या अभावाचे कारण समजण्यास मदत होते.
वृषणात शुक्राणू उत्पादन न आढळल्यास त्याचे कारण शुक्राणू उत्पादक नलिका प्राकृत असूनही (अंतःस्त्रावी ग्रंथींच्या व इतर दोषांमुळे) अनुत्तेजित आहेत का त्याच (वाढ न झाल्याने किंवा रोगग्रस्त असल्याने) अकार्यक्षम आहेत हे ठरविता येते. तसेच वृषणातील शुक्राणू उत्पादन प्राकृत आढळल्यास पुढील जननमार्गातील वाहिन्यांत अडथळा असल्याचे निदान करता येते.

3) व्हासोग्रफी –
जननमार्गातील वाहिन्यांत अडथळा आहे का? हे पहाण्यासाठी व्हासोग्रफी तपासणी करतात.
अशाप्रकारे तपासणीत जर काहीही दोष आढळला नाही तर मग पत्नीच्या वंध्यत्व तपासणीस सुरुवात केली जाते.

वंधत्व समस्या होऊ नयेत यासाठी पुरुषांनी कोणती काळजी घ्यावी..?
• संतुलित, पोषकतत्व युक्त आहाराचे सेवन करावे फॉलीक एसीडचा आहारात समावेश असावा.
मधुमेह, लठ्ठपणा उत्पन्न होऊ नये यासाठी नियमित व्यायाम करावा.
• मात्र व्यायामाचा अतिरेक टाळावा.
• अधिक गरम ठिकाणी जाऊ नये. हॉट बाथ टाळावा. जास्त टाईट पॅन्ट घालणे टाळावे, मोबाईल स्मार्टफोनचा जास्त वापर करणे टाळावे.
• वेश्या, अनैतिक संबध टाळावेत. लैंगिक रोगातून वंधत्वासंबधी समस्या अधिक प्रमाणात होतात.
• जनन अवयवसंबंधी रोग उद्भवल्यास त्वरीच तज्ञांकडून उपचार करुन घ्यावेत.

वंध्यत्व संबंधित खालील माहितीही वाचा..
वंधत्व निवारण आधुनिक उपचार
IVF आणि टेस्ट ट्यूब बेबी म्हणजे काय?
महिलांमधील वंधत्व समस्या
वंध्यत्व तपासणी मराठीत माहिती

– डॉ. सतीश उपळकर
CEO, हेल्थ मराठी नेटवर्क

© कॉपीराईट विशेष सूचना : वरील माहिती आपणास कॉपी पेस्ट करून अन्य ठिकाणी वापरता येणार नाही. अधिक माहितीसाठी येथे क्लिक करा व सूचना वाचा.

Treatment of male infertility, prevention of male infertility in Marathi.


आपली प्रतिक्रिया द्या :
वरील माहिती आपणास कशी वाटली? किंवा आपल्या काही आरोग्य विषयक समस्या, प्रश्न असल्यास आम्हाला कळण्यासाठी येथे क्लिक करा. आमचे तज्ञ डॉक्टर आपल्या विविध प्रश्नांचे निश्चितच समाधान करतील.