अल्सर म्हणजे काय व अल्सरवर हे आहेत उपचार – Ulcer in Marathi

अल्सर – Peptic Ulcer :

अल्सर म्हणजे पोटाच्या किंवा लहान आतड्याच्या आतील आवरणास होणारी जखम. पोटातील हायड्रोक्लोरिक ऍसिड ह्या पाचक रसाचा परिणाम या अवयवांच्या आतील आवरणावर होऊन अल्सर होत असतात. योग्य उपचार व पथ्य यांमुळे अल्सर लवकर बरे होऊ शकतात.

अल्सरमुळे पोट दुखणे, वारंवार पित्त होणे, पोटात जळजळ होणे, आग होणे यासारखे त्रास होत असतात. अशी लक्षणे असल्यास अनेकजण आम्लपित्त म्हणून त्याकडे दुर्लक्ष करतात.
अल्सर असल्यास त्यावर उपचार न केल्यास अल्सर गंभीर होऊन पोट किंवा आतड्याला छिद्र पडणे, पोटात रक्तस्राव होणे अशी धोकादायक स्थिती निर्माण होऊ शकते.

अल्सरची लक्षणे – Ulcer symptoms :

अल्सरच्या त्रासात खालीलप्रमाणे लक्षणे असू शकतात.
• जेवणानंतर लगेच पोट दुखणे.
• पोटात वरच्या बाजूला वारंवार दुखणे,
• रात्री-अपरात्री पोटदुखी चालू होणे.
• पोट फुगल्यासारखे वाटणे,
• ‎ऍसिडिटी (आम्लपित्त) होणे,
• छातीत व पोटात जळजळणे,
• भूक व वजन कमी होणे,
• मळमळ आणि उलट्या होणे असे त्रास अल्सरच्या रुग्णाला वरचेवर होत असतात.

रुग्णाने अल्सरच्या त्रासावर उपचार न घेतल्यास हा त्रास पुढे वाढत जातो. अशावेळी उलटीतून रक्त पडणे किंवा पोटात रक्तस्राव झाल्यामुळे शौच काळ्या रंगाची होणे अशी लक्षणे दिसून येतात.

आणि त्यानंतरही अल्सरकडे दुर्लक्ष केल्यास, अल्सर बळावून जठरात खूप रक्तस्त्राव होतो, अल्सर फुटून आतड्यावरील आवरणांना छिद्र पडू शकते. पोटात अतिप्रमाणात रक्तस्राव होऊन रुग्णाच्या जीवावरही बेतू शकते.

अल्सर होण्याची कारणे – Causes of ulcer :

• अल्सरचा त्रास प्रामुख्याने पोटातील व ड्युओडेनममधील आम्लता (ऍसिडिटी) वाढल्यामुळे होतो.
• काही रुग्णांना हेलिकोबॅक्टर पायलोरी (H पायलोरी) नावाच्या जंतूंचा संसर्ग जठरात झाल्यामुळेही अल्सर होत असतो. या जंतूंची लागण ही दूषित अन्न व पाण्यातून होते.
• ‎वारंवार डोकेदुखी किंवा अंगदुखीसाठी वेदनाशामक गोळ्या घेण्याच्या सवयीमुळे अल्सर होऊ शकतो. प्रामुख्याने स्टिरॉइड्स, अॅस्पिरीन, आयबुप्रोफेन, काँबिफ्लॅम अशाप्रकारची औषधे दीर्घकाळ घेत राहिल्यास अल्सर होतो.
• ‎धूम्रपान, तंबाखू व मद्यपान यासारख्या व्यसनामुळे,
• ‎वारंवार तिखट व मसालेदार पदार्थ खाण्याच्या सवयीमुळे,
• वेळी अवेळी जेवणे, जास्त काळ उपाशी राहण्याची सवय,
• अनुवंशिकता,
• ‎मानसिक ताणतणाव अशी विविध कारणे अल्सरसाठी जबाबदार ठरतात.

अल्सरचे निदान असे केले जाते :

एन्डोस्कोपी, एन्डोस्कोपिक बायोप्सी, बेरियम परीक्षण, ब्लड टेस्ट, शौचाची तपासणी याद्वारे अल्सरचे निदान केले जाते. काहीवेळा पोटाचा CT स्कॅनही करावा लागतो.

अल्सरवर हे आहेत उपचार – Ulcers Treatment :

अल्सरवर ओमीप्रॅझॉल, पॅण्टोप्रॅझॉल, रॅबिप्रॅझॉल अशी पित्त कमी करणारी antacids औषधे आपले डॉक्टर, सांगतील तेवढे दिवस घ्यावीत. अल्सर जर ‘H पायलोरी’ या बॅक्टेरियामुळे झालेला असल्यास त्यासाठी योग्य अँटिबायोटिक आणि antacids औषधे दिली जातील. अल्सरवर उपचार चालू असताना रुग्णाने योग्य आहार पथ्य सांभाळणेही गरजेचे असते.

आम्लपित्त कमी करणारी औषधे उपयोगी न ठरल्यास व अल्सरची स्थिती गंभीर असल्यास, अल्सरमुळे जठर किंवा आतड्याला छिद्र पडल्यास अल्सरवर शस्त्रक्रिया करावी लागते.

अल्सर झाल्यावर असा घ्यावा आहार – Ulcer diet chart :

अल्सर झाल्यास काय खावे व काय खाऊ नये, कोणते आहार पथ्य करावे याची माहिती खाली दिली आहे.

(ह्या साईटवरील माहिती कॉपी पेस्ट करू नये. तसेच Youtube video बनवू नये. कॉपीराईट सूचना वाचा..)

अल्सरचा त्रास असल्यास काय खावे..?
• अल्सर असल्यास ग्लासभर दूध आहारात असावे.
• तूप घालून वरण भात खावा. तूप हे उत्तम पित्तनाशक असल्याने त्याचा ऍसिडिटी कमी होऊन अल्सरवर खूप चांगला उपयोग होतो.
• दह्यामध्ये प्रोबायोटिक्स घटक असल्याने दह्याचा आहारात समावेश करावा.
• दिवसभरात पुरेसे पाणी प्यावे.
• आहारात हिरव्या पालेभाज्या, फळे समाविष्ट करावीत.
• केळी, डाळींब, सफरचंद, स्ट्रॉबेरी अशी फळे खावीत.
• उपाशीपोटी फार वेळ न राहू नये. जेवणाच्या वेळा कटाक्षाने पाळाव्यात. कामाच्या व्यापात जेवण करणे विसरू नका.

अल्सर झाल्यावर काय खाऊ नये..?
• तिखट पदार्थ, मसालेदार पदार्थ, खारट पदार्थ, लोणची, पापड, स्नॅक्स, चिप्स, फास्टफूड असे पदार्थ खाणे टाळावे.
• चहा, कॉपी, कोल्ड्रिंक्स पिणे टाळावे.
• एच पायलोरी या बॅक्टेरियाचा संसर्ग टाळण्यासाठी दूषित अन्न, उघड्यावरील पदार्थ खाऊ नयेत.
• अल्सरमध्ये छातीत जळजळ होत असल्यास लिंबूपाणी पिऊ नका.
• ‎मद्यपान, तंबाखू व धुम्रपान पूर्णपणे बंद करावे.
• वारंवार वेदनाशामक गोळ्या औषधे खाणे टाळावे.

हे सुद्धा वाचा..
आम्लपित्त म्हणजे काय व आम्लपित्तवरील उपचार जाणून घ्या..

© लेखक- डॉ. सतीश उपळकर
वरील माहिती आपणास आवडल्यास आमचे Youtube चॅनेल subscribe जरूर करा. असेच उपयुक्त माहितीपूर्ण आरोग्यविषयक व्हिडिओ आपणास मोफत उपलब्ध होतील. यासाठी खालील YouTube बटनावर क्लिक करा..