गरोदरपणात बाळाची वाढ कशी होते – प्रेग्नन्सी कॅलेंडर (Pregnancy calendar in Marathi)

– डॉ. सतीश उपळकर
CEO, हेल्थ मराठी नेटवर्क

Pregnancy calendar in marathi

प्रेग्‍नेंसी कैलेंडर :

प्रेग्नन्सी कॅलेंडरच्या सहाय्याने आपल्या गर्भाच्या वाढीसंबंधी (बाळाच्या वाढीसंबंधी) जाणून घेता येते.
गरोदरपणात 1 ते 9 महिन्यात गर्भाची वाढ कशी होते याची माहिती या प्रेग्नन्सी कॅलेंडरमुळे समजण्यास मदत होते.

गर्भधारणा ही स्त्री अंडाणु आणि पुरूष शुक्राणुच्या एकत्रित मिलनाने होते. स्त्रीबीज व शुक्रजंतू यांचा सफल संयोग होऊन बीज तयार होते. नंतर त्याचा जवळजवळ तीन दिवस प्रवास सुरू असतो. साध्या नजरेला न दिसणारे हे गर्भबीज 4 इंच लांबीच्या गर्भनलीकेतून प्रवास करीत गर्भाशयात प्रवेश करते. गर्भधारणा झाल्यानंतर गर्भाशयात भ्रूणचा (गर्भाचा) विकास होण्यास सुरवात होते.

गर्भावस्थेत गर्भाचा विकास नऊ महिन्यापर्यंत विविध टप्याने होत असतो. गर्भावस्थेचे मुख्यत: तीन टप्पे करता येतील.
• पहिला सत्र First Trimester –
(1 ते 3 महिन्याचा काळ)
• ‎दुसरे सत्र Second Trimester – (4 ते 6 महिन्याचा काळ)
• ‎तीसरे व अंतिम सत्र Third Trimester – (7 ते 9 महिन्याचा काळ)

प्रत्येक गरोदर स्त्रीस उपयुक्त असे 'प्रेग्नन्सी मराठी' हे पुस्तक आजच डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

गर्भावस्था कैलेंडरच्या सहाय्याने गर्भाचा विकास आणि स्थिति समजण्यास मदत होते. पहिल्या तिमाहीत एक ते तीन महिने, दूसऱ्या तिमाहीमध्ये चार ते सहा महिने आणि तीसऱ्या तिमाहीत सात ते नऊ महिने असतात.

पहिला सत्र First Trimester – (1 ते 3 महिन्याचा काळ) :

गर्भावस्थेचा पहिला महिना –
गर्भधारणेच्या पहिल्या महिन्यात मासिक पाळी येणे बंद होईल. पहिल्या महिन्यात गरोदर असल्याचे निश्चित निदान होणे थोडे अवघड असते.

गर्भावस्थेचा दूसरा महीना –
दूसऱ्या महिन्यामध्ये गरोदर असल्याचे निदान होईल. या महिन्यात गर्भाचा पेशींचा वस्तुमान विकास होतो. या प्रक्रियेत पेशींमध्ये विविध प्रकारांमध्ये भाग पडू लागतात. हा गर्भ नाळेद्वारे आईबरोबर जोडला जातो. त्यातून त्याला पोषण ग्रहण करता येते, नाळेमुळे गर्भ आणि गर्भवती एकमेकांशी जोडलेले असतात. या महिन्यामध्ये गर्भाचे हृद्य विकसित होऊ लागते त्यामुळे या महिन्यात विशेष सावधानी घेणे आवश्‍यक असते.

प्रेग्नन्सीचा तीसरा महिना –
तीसऱ्या महिन्यामध्ये गर्भाच्या हाडांचा व कानाचा विकास होऊ लागतो. यावेळी गर्भाचे डोके हे शरीराचा सर्वात मोठा भाग असतो. हृदय पूर्ण विकसित होते. 29 दात व हिरडयांचे काम सुरू होते. स्वरयंत्र आकाराला येते, पापण्या निर्माण होऊन मिटलेल्या अवस्थेत सातव्या महिन्या पर्यंत राहतात.

पहिल्या तिमाहीत खाण्याची अत्यंत काळजी घेतली पाहिजे. पौष्टीक व सकस आहाराबरोबर डॉक्टरांनी दिलेल्या फॉलिक ऍसिडच्या गोळ्या वेळच्याळेळी घेतल्या पाहिजे. तसेच हिरव्या पालेभाज्या, मोड आलेली कडधान्ये ह्यातूनही फॉलिक ऍसिड मिळते. फॉलिक ऍसिड अवयवांच्या प्रथम जडणघडणीत अत्यंत आवश्यक आहे.

दुसरे सत्र Second Trimester – (4 ते 6 महिन्याचा काळ) :

गर्भावस्थेचा चौथा महिना –
चौथ्या महिन्यामध्ये हार्मोन (संप्रेरके) निर्माण होऊ लागतात. चौथा महिना लागताच तुम्हाला अधिक प्रसन्न वाटेल. पहिल्या तीन महिन्यातली मळमळ, अन्नावरची वासना नसणे, थकवा सर्व हळूहळू कमी होऊन अधिक स्फूर्तीदायक वाटेल. आता तुमच्या बाळाची शारीरिक रचना पूर्ण झाली असेल.

गर्भावस्थेचा पाचवा महिना –
पाचव्या महिन्यामध्ये गर्भाची लांबी साधारण 25 सेंटीमीटर होते. ह्या महिन्यात गर्भाचे हात, पाय आणि बोटे विकसित होतात. इतर अवयवांबरोबरच भुवया व पापण्या येतील. तुमचे बाळ आता हालचाल करू लागेल. ह्या महिन्यात आपणास गर्भाची हलचाल जाणवायला लागेल.

पाचव्या महिन्यानंतर गर्भाशयाचा आकार वाढल्याने त्याचा दाब मूत्राशय (bladder) वर येतो व त्यामुळे सारखे लघवीला जावे लागते. तसेचं शरीरातल्या हार्मोन्सच्या बदलामुळे तुमच्या पचनशक्तीवर परिणाम होतो त्यामुळे कधीकधी शौचास कठीण होऊ शकते.

प्रेग्नन्सी सहावा महिना –
आता तुमच्या गर्भाशायाचा आकार वाढल्याने तुमचे पोट दिसू लागेल. तुमचा गर्भ सहा महिन्याचा असतांना जवळ जवळ 1 पौंडाचा असेल तसेच 10.5 इंच उंचीचा असेल. डोळ्यांची उघडझाप करू लागेल. ह्या महिन्यात तुमचे बाळ अधिक कार्यक्षम असेल. बाळाच्या संवेदना आता अधिक तीव्र झाल्या असतील. प्रखर प्रकाश, मोठा आवाज ह्यांना बाळ प्रतिसाद देतांना आईला जाणवेल.

ह्या दरम्यान स्त्रीरोग तज्ञ तुम्हाला सोनोग्राफी, रक्ततपासणी करायला सांगतील व टी.टी. चे इंजेक्शन देतील. तुमची कॅलशियम व लोहाची गरज वाढल्याने त्याच्या गोळ्या घेण्याचा सल्ला देण्यात येईल.
सहाव्या महिन्यानंतर तुमचे दुसरे सत्र संपेल. पुढे येणारे तीसरे व अंतिम सत्र अधिक आनंददायी व स्पुर्तीदायक असेल. बाळाची आता तुम्ही आतुरतेने वाट पहायला लागाल.

तीसरे व अंतिम सत्र Third Trimester – (7 ते 9 महिन्याचा काळ) :

गर्भावस्थेचा सातवा महीना –
बाळाची किक बसण्याची वेळ आत्ता आलेली आहे..! ह्या महिन्यात आपणास गर्भाची हलचाल स्पष्टपणे जाणवायला लागेल.
या महिन्यापासून बाळाची वाढ आता झपाटाने होते तसेच त्याच्या अवयवांना बळकटी येते. बाळाच्या मेंदूची तसेच फुफ्फुसाची वाढ झपाटाने होते. बाळाला अंगभर लव (बारीक केस) येते त्यास lanugo म्हणतात. तसेच बाळाच्या त्वचेचे रक्षण करण्याकरिता पांढरा चिकट द्रव vernix संपूर्ण अंगभर पसरलेला असतो.

काही बालके ह्या महिन्यामध्येही जन्माला येऊ शकतात. गर्भावस्थेचा काळ पूर्ण होण्यापूर्वी काही दिवस आगोदर जन्म झाल्यास अकाली जन्म (Premature Birth) होतो. ही मुले अशक्त, कमी वजन असलेली व अपूरी वाढ झालेली देखील असू शकतात. मात्र त्यांच्यासाठी जन्मल्यानंतर विशेष देखभालीची गरज लागते.

गर्भावस्थेचा आठवा महीना –
आपले बाळ, आत्ता कोणत्याही वेळी ह्या नव्या जगामध्ये प्रवेश करू शकते. बाळाचा पूर्ण विकास ह्या महिन्यामध्ये झालेला असतो. बाळाची हालचाल आता तुम्हाला अधिक परिचयाची होते. प्रखर उजेडाला बाळाचे डोळे उघडझाप करू शकतात. आवाजाला प्रतिसाद देतात.

आपले डॉक्टर सोनोग्राफी करून बाळाची स्थिती, साधारण वजन, गर्भजलाचे प्रमाण व वारेची तपासणी हे बघितल्यावर प्रसूती केव्हा व कशी होईल याचा अंदाज बांधतात. आता हा वाट बघण्याचा कालावधी संपत आलाय.. पुढे काय होणार? किती त्रास होणार? आॅपरेशन तर करावे लागणार नाही ना? मी बाळंतपणाच्या कळा सहन करू शकेन ना? अशा असंख्य प्रश्नांचे मोहोळ गर्भवतीच्या मनात उठत असते. विशेषत: पहिल्या प्रसूतीच्या वेळी ही हुरहूर, काळजी खूपच वाढते.

पण काही काळजी करू नका, सर्व व्यवस्थित होईल. आपले कपडे, लागणाऱ्या वस्तू, औषधे, कागदपत्रे, बाळाचे कपडे इ. भरून बॅग तयार ठेवणे शेवटच्या 2-3 आठवड्यांत आवश्यक आहे.

गर्भावस्थेचा नववा महीना (शेवटचा महिना) –
आपले बाळ कधीही ह्या नव्या दुनियेमध्ये प्रवेश करू शकते. ही वेळ आनंदाची तसेचं विशेष काळजीची ही आहे. जस-जशी प्रसूती जवळ येते तशी बाळाची हालचाल मंदावते. बाळ मोठे झाल्यामुळे गर्भाशयात फिरण्याजोगी जागा नसते. पण हालचाल खूपच कमी झाल्यास डॉक्टरांशी त्वरीत संपर्क साधा. बाळाचे वजन या महिन्यात साधारण 7 पाउंड पर्यंत असू शकते.
शक्य असल्यास घरातून सारखे बाहेर जाणे टाळा. तसेचं देखरेखीसाठी यावेळी आपल्या जवळ कोणीतरी सतत असणे गरजेचे आहे.

हे सुद्धा वाचा..
योग्यरीत्या गर्भाची वाढ होण्यासाठी कोणता आहार घ्यावा (Pregnancy Diet chart in Marathi)
गरोदरपणात कोणती काळजी घ्यावी (Pregnancy Guide in Marathi)
कोणती लक्षणे दिसल्यास तात्काळ डॉक्टरांकडे जावे (Tips for Safe and Healthy Pregnancy in Marathi)

pregnancy calendar in marathi, month by month, week by week, day by day, symptoms, calculator, due date, pictures

© कॉपीराईट विशेष सूचना :
वरील माहिती कॉपी-पेस्ट करू नये. ही माहिती कॉपी करून शेअर किंवा video तयार करू नये. अधिक माहितीसाठी येथे क्लिक करा व DMCA कॉपीराईट सूचना वाचा.