क्षयरोग (टीबी) : कारणे, लक्षणे आणि उपचार माहिती मराठीतून

810
views

Tuberculosis in marathi, t.b.rog in marathi, TB rogachi mahiti marathi.

क्षयरोगाची माहिती :
क्षयरोग किंवा ट्यूबरक्लोसिस (टीबी) हा मायकोबैक्टीरियम ट्यूबरक्लोसिस ह्या जिवाणू संक्रमणामुळे होणारा एक रोग आहे. क्षयरोग फुफ्फुसांना प्रभावित करतो. फुफ्फुसांशिवाय इतर अवयवांमध्येही क्षयरोग होतो. उदा. हाडे-सांध्याचा क्षयरोग, लसिकाग्रंथीचा क्षयरोग, मज्जासंस्थेचा क्षयरोग, आतड्यांचा क्षयरोग इत्यादी. 

क्षयरोग हा एक संसर्गजन्य आजार असून क्षयरोग (टीबी) झालेल्या रुग्णाच्या खोकल्यातून किंवा शिंकातून हवेच्या माध्यमातून टीबीचे जिवाणू दुसऱ्याच्या शरीरात पोहचून टीबीचा प्रसार करतात. हा एक गंभीर आजार असला तरीही डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार योग्य आणि नियमित औषधोपचार केल्यास टीबी पूर्ण बरा होऊ शकतो. 

क्षयरोगाची लक्षणे :
• तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ खोकला असणे.
• ‎बेडकायुक्त खोकला येणे, थुंकीतून व खोकल्यातून रक्त येणे.
• ‎छाती दुखणे, दम लागणे.
• ‎अशक्तपणा, भूक न लागणे, वजन कमी होणे.
• ‎रात्री घाम येणे.
• ‎सर्दी आणि सौम्य स्वरुपाचा ताप असणे ही क्षयरोगाची लक्षणे आहेत.

क्षयरोगाची कारणे :
क्षयरोग (टीबी) हा मायकोबैक्टीरियम ट्यूबरक्लोसिस ह्या जिवाणूच्या (बॅक्टरीयाच्या) इन्फेक्शनमुळे होतो. क्षयरोग झालेल्या रुग्णाच्या खोकल्यातून किंवा शिंकातून हवेच्या माध्यमातून टीबीचे जिवाणू दुसऱ्याच्या शरीरात पोहचून टीबीचा प्रसार करतात.

क्षयरोग होण्याचा धोका कोणाला..?
लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती, रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत असणाऱ्या व्यक्ती, HIV सारख्या गंभीर आजाराने पीडित रुग्ण, अस्वच्छ आणि जास्त गर्दीच्या ठिकाणी राहणारे व्यक्ती यांमध्ये क्षयरोग होण्याचा धोका हा जास्त असतो.

क्षयरोगाचे निदान कसे करतात..?
रुग्णाच्या उपस्थित लक्षणांवरून आणि शारीरिक तपासणी करून, स्टेथोस्कोपद्वारे तपासणी करून याचे निदान होते. याशिवाय रक्त चाचणी, थुंकीची व बेडक्याची तपासणी, छातीचा एक्स-रे इत्यादी चाचण्या टीबीच्या निदानासाठी करण्यात येतील.

क्षयरोग उपचार माहिती :
टीबीचे जीवाणू कमी करण्यासाठी विविध अँटिबायोटिक्स औषधे उपलब्ध आहेत. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार योग्य आणि नियमित औषधोपचार केल्यास टीबी पूर्ण बरा होऊ शकतो. भारतात सुधारित राष्ट्रीय क्षयरोग नियंत्रण कार्यक्रमाअंतर्गत सरकारी दवाखान्यात क्षयरोगावरील निदान व उपचार केले जातात. त्याला डॉट प्रणाली म्हणतात.
हा रोग पूर्णपणे बरा होण्यासाठी सहा महिने अथवा अधिक काळ उपचार घेणे गरजेचे असून जर उपचारावेळी मध्येच औषध घेणे रुग्णाने बंद केले तर क्षयरोग परत उलटण्याची शक्यता असते. 

क्षयरोग झालेल्या रुग्णांनी हे करावे..
• डॉक्टरांनी दिलेली औषधे टीबीच्या रुग्णांनी नियमितपणे घ्यावीत.
• ‎डॉक्टरांकडून वेळोवेळी तपासणी करून घ्यावी.
• ‎मद्यपान, धूम्रपान-सिगारेटसारख्या व्यसनांपासून रुग्णाने दूर राहावे.
• ‎पोषक आहार, पुरेशी झोप घ्यावी.
• ‎टीबी झालेल्या रुग्णाने खोकताना, शिंकताना तोंडावर हातरूमाल धरावा.
• ‎टीबी झालेल्या रुग्णाने गर्दीच्या ठिकाणी जाणे, प्रवास करणे टाळावे.
• ‎रुग्णाच्या राहण्याची जागा ही मोकळी व खेळती हवा असणारी असावी.
• ‎घरातील इतर लोकांनीसुद्धा टीबीची काही लक्षणे वाटल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी.

– डॉ. सतीश उपळकर


गर्भावस्थेसंबंधी सर्व माहिती 'प्रेग्नन्सी मराठी' ह्या पुस्तकात दिली आहे. हे पुस्तक डाउनलोड करण्यासाठी खलील बटन क्लिक करा.


प्रतिक्रिया द्या :