थायरॉइडचा त्रास आणि TSH तपासणीचे महत्व

257
views

Thyroid problem in Marathi. Hypothyroidism in Marathi. hyperthyroidism in Marathi. TSH test in Marathi. thyroid test Marathi, thyroid problems treatment in Marathi, causes and symptoms of thyroid problems in Marathi.

थायरॉइडचा त्रास :
आपल्या गळ्यात असलेली अवघ्या 20 ते 25 ग्रॅम वजनाची थायरॉइड ग्रंथी ही शरीराच्या अनेक महत्वाच्या क्रियांना नियंत्रित करत असते. जर, या ग्रंथीच्या क्रियेत अडथळे आल्यास भविष्यात अनेक गंभीर विकारांना सामोरे जावे लागू शकते.
थोडीशी काळजी आणि नियमित तपासणी या दोन उपायांनी आपण थायरॉइडच्या विकारांमुळे पुढे होणारा त्रास टाळू शकतो.

गळ्यात असलेली थायरॉइड ग्रंथी ही थायरॉक्सिन (T4) आणि ट्रायोडॉथ्रोनाइन (T3) या दोन महत्त्वपूर्ण हार्मोन्सची निर्मिती करते. या हार्मोन तयार करण्यावर नियंत्रण ठेवण्याचे काम थायरोड्रॉपिन स्टिम्युलेटिंग हार्मोनतर्फे (टीएसएच) होत असते. टीसीएच हे हार्मोन मेंदूतील पिट्युटिअरी या प्रमुख ग्रंथीतर्फे स्त्रवले जाते.

गर्भावस्थेसंबंधी सर्व माहिती 'प्रेग्नन्सी मराठी' ह्या पुस्तकात दिली आहे. हे पुस्तक डाउनलोड करण्यासाठी खलील बटन क्लिक करा.

धोक्याचे घटक कोणते..?
थायरॉइडचा त्रास विशेषतः महिलांना अधिक होत असतो. आठपैकी एका भारतीय महिलेला या समस्यांना सामोरे जावे लागते. अनेक व्यक्तींना आपल्याला थायरॉइडशी संबंधित विकार आहे, याविषयी माहिती नसते. अचानक वजन वाढणे, केस गळणे, अशक्तपणा यासारख्या अत्यंत सामान्य वाटणाऱ्या लक्षणांमागे थायरॉइडचे विकार असण्याची शक्यता असून धक्कादायक बाब म्हणजे अनेकांना याची पुसटशी कल्पनाही नसते.
यासाठी प्रत्येकाने वेळोवेळी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य ती चाचणी जरूर करून घ्यायला हवी.
थायरॉइड संबंधित प्रमुख विकार कोणते आहेत..?

(1) हायपोथायरॉइडिझम (Hypothyroidism)
(2) हायपरथायरॉइडिझम (Hyperthyroidism)
(3) गलगंड (गॉइटर)

(1) हायपोथायरॉइडिझम –
थायरॉइड हॉर्मोन्सचे रक्तातील स्राव कमी झाल्यामुळे हा विकार उद्भवतो. यामध्ये वजन वाढणे, थकवा येणे, केस गळणे, बद्धकोष्ठता, नैराश्‍य, केस कोरडे (अकाली पांढरे होणे), कोरडी त्वचा, थकवा जाणवणे, थंडीचा त्रास होणे, हृदयाची ठोक्‍याची गती मंदावणे यासारखी प्रमुख लक्षणे आढळून येतात.
हा विकार शोधण्यासाठी TSH तपासणी करून घ्यावी. Thyroid-stimulating hormone (TSH) Blood test तपासणी करून घ्यावी लागते. हॉर्मोन थेरपी देऊन या विकारावर नियंत्रण मिळवता येऊ शकते.

(2) हायपरथायरॉइडिझम –
थायरॉइड हार्मोन्सचे अतिउत्पादन करणारा हायपरथायरॉइडिझम हा सर्वसामान्यपणे आढळणारा विकार आहे. थायरॉइड जास्त प्रमाणात तयार झाल्यामुळे हायपरथायरॉइडिझम हा विकार होऊ शकतो. ग्रेव्ह्ज विकार हा हायपरथायरॉइडिझमसाठी कारणीभूत ठरणारा घटक आहे.
यामध्ये दरदरून घाम फुटणे, हृदयाची धडधड वाढणे, थायरॉइड ग्रंथीची वाढ होणे, अशक्तपणा, निद्रानाश, वजन कमी होणे, हातामध्ये कंप येणे, मांसपेशी दुर्बल होणे ही लक्षणे हायपरथायरॉइडिझमची असू शकतात. या विकाराची पडताळणी करण्यासाठी Thyroid-stimulating hormone (TSH) Blood test चाचण्या करण्यात येतात.

(3) गलगंड (गॉइटर) –
थायरॉइड ग्रंथी आकाराने अधिक वाढतात. हायपो किंवा हायपर थायरॉइडिझममध्ये ही स्थिती येऊ शकते. तसेच, आयोडिनची मात्रा कमी झाल्यानेही गलगंड होतो. गरोदर मातांच्या आहारात आयोडिनचे प्रमाण कमी असल्यास जन्माला येणाऱ्या बाळात थायरॉइड ग्रंथीशी समस्या आढळू शकतात. यासाठी सरकार आयोडीनयुक्त मिठाचा आहारात उपयोग करण्याची सूचना देत असते.

थायरॉइडचे निदान :
वरीलप्रमाणे लक्षणे आढळल्यास डॉक्‍टरांकडून टीएफटी नावाची तपासणी करून घ्यावी. या तपासणीमध्ये टी-3, टी-4 आणि टीएचएस अशा तीन चाचण्यांचा समावेश असतो. या चाचण्यांमध्ये जर कमी जास्तपणा आढळला, संप्रेरकाचे प्रमाण कमी असेल किंवा जास्त असेल, तर डॉक्‍टरांकडून उपचार करून घ्यावेत.

थायरॉइड आजार असेल, तर त्यावर त्वरित उपचार करून घ्यावेत. जर एखाद्यामध्ये टी4ची लेव्हल खूपच कमी असेल, तर ते त्याच्या जीवावर बेतू शकते. अशा वेळेस शरीराचे तापमान जर नियंत्रणात राहिले नाही, तर बाळ दगावू शकते.

प्रतिबंधात्मक उपाय :
थायरॉइडचे विकार होऊ नयेत यासाठी योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि नियमित वैद्यकीय तपासणी केल्यास थायरॉइड विकार टाळता येणे शक्य आहे.

योग्य आहार – हिरव्या पालेभाज्या, तंतुमय पदार्थांचा आहारात समावेश असावा. आहारातील आयोडिन, लोह, अ जीवनसत्त्व यांचा समावेश असलेल्या पदार्थांचे सेवन हॉर्मोन्सच्या उत्पादनाला चालना देते.

वजन वाढविणारे साखर, मिठाई, मैदा, बेकरीचे पदार्थ, तेलकट पदार्थ यांपासून दूर राहावे. वजन वाढल्यामुळे थायरॉइडच्या उत्पादनावर आणि अभिसरणावर परिणाम होत असतो.

नियमित व्यायाम – नियमित व्यायाम केल्याने वजन आटोक्यात राहते.
यासाठी दररोज 30 मिनिटे व्यायाम करावा त्यामुळे रक्ताभिसरण वाढते. ज्यामुळे रक्तातील थायरॉइड शरीराच्या सर्व पेशींपर्यंत पोहोचते.

वैद्यकीय तपासणी – थायरॉइड विकाराशी संबंधित कुठलीही लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. वजन वाढणे-कमी होणे, केस गळणे अशा विकारांसाठी स्वतःच्या मर्जीने औषधोपचार न करता वैद्यकीय तपासणी करावी. टीएसएच चाचणी थायरॉइड विकाराची अचूक माहिती देते.

थायरॉइडची तपासणी – TSH Test :
थायरॉइड ग्रंथीचे कार्य कसे सुरू आहे याची तपासणी करावी. सध्या थायरॉईड होण्यासाठी कोणत्याही प्रकारची वयोमर्यादा सांगता येत नाही. त्यामुळे ज्यांना थायरॉईड नाही त्यानी 2 ते 3 वर्षातून एकदा आणि ज्यांना थायरॉईड आहे त्यांनी वर्षातून एकदा तपासणी करावी.

प्रत्येक वर्षाला थायरॉइडची तपासणी ही सर्वांनाच लाभकारक ठरू शकते. शरीराच्या जवळपास सर्व कामगिरीवर परिणाम करणारी थायरॉइड ग्रंथी कार्यक्षम राहणे अतिशय महत्त्वाचे असते. योग्य माहिती, शरीराचे बारकाईने निरीक्षण, वेळोवेळी वैद्यकीय चाचणी आणि डॉक्टरांचा सल्ला यातून आपण थायरॉईड विकार टाळू शकतो.



प्रतिक्रिया द्या :