कावीळ : लक्षणे, कारणे निदान आणि उपचार

9576
views

कावीळ (Jaundice) :
कावीळ हा यकृताचा विकार असून त्याला Jaundice किंवा कामला या अन्य नावांनेसुद्धा ओळखतात. काविळीमध्ये त्वचा, नखे आणि डोळे पिवळसर होतात.
रक्तामध्ये बिलीरुबीन (Bilirubin) चे प्रमाण वाढल्याने काविळीची स्थिती उद्भवते.

बिलीरुबीन हा तांबड्या पेशींमध्ये आढळणारा पिवळसर लाल रंगाचा घटक पदार्थ असतो. यकृताद्वारे हा पदार्थ रक्तातून काढून टाकला जातो. त्यानंतर Bilirubin पित्ताशयत पाठवला जातो. त्यानंतर तो पदार्थ मलावाटे बाहेर टाकला जातो.
जर हा पदार्थ मलावाटे बाहेर टाकला गेला नाही तर त्याची रक्तामध्ये Bilirubin ची अधिक वाढ होते त्यामुळे त्वचा, नखे, डोळे पिवळ्या रंगाची होतात.

काविळीची कारणे :
कावीळ अनेक कारणांमुळे होऊ शकते. जसे,
• हिपॅटायटीस या यकृताच्या आजारामुळे कावीळ होऊ शकते. यकृतात विषाणूंचे संक्रमण (व्हायरल इन्फेक्शन) होऊन यकृताला सूज येते त्या आजारास हिपॅटायटीस असे म्हणतात. हिपॅटायटीसचे ए, बी, सी, डी आणि इ असे पाच प्रकार आहेत. त्यापैकी हिपॅटायटीस A आणि E ची लागण ही विषाणू दूषित अन्न, दूषित पाणी यातून होते. आपण जी कावीळ म्हणतो ती याचमुळे होते.
• ‎तर हिपेटायटिस B किंवा C झाल्यामुळेही कावीळ होते. हिपेटायटिस B किंवा C ची लागण ही विषाणू दूषित रक्त चढविल्याने, दूषित इंजेक्शनच्या सुया, सीरिंज वापरणे, बाधित रुग्णाशी लैंगिक संबंधातून, बाधित रुग्णाच्या रक्त, थुंकी, मल, मुत्र, दूषित कपडे, रेजर्स, टूथब्रश याच्या संपर्कात आल्यास लागण होते व कावीळ निर्माण होते.
• ‎अत्यधिक मद्यपानामुळे कावीळ होऊ शकते. दारूच्या व्यसनामुळे यकृताच्या पेशींना इजा होते तसेच यकृताला सूज येते व त्यामुळे कावीळ होते.
• ‎पित्ताशयाच्या विकारांमुळे जसे, पित्ताशयात खडे झाल्यामुळे, पित्ताशयाला सूज येणे यांमुळे ही कावीळ उद्भवू शकते.
• ‎पित्ताशय नलिकेमध्ये पित्त निघण्याच्या मार्गात अडथळा झाल्याने काविळ उद्भवते. जसे, पित्ताशयात खडे झाल्याने अडथळा निर्माण होतो. याला अवरोधक कावीळ (Obstructive jaundice) असे म्हणतात. याचे सोनोग्राफी, सिटी स्कॅन किंवा एमआरआयद्वारे निदान करून दुर्बिणीतून किंवा शस्त्रक्रियेद्वारे मार्गातील अडथळा दूर करावा लागतो.
• ‎यकृत कैन्सर, यकृत सिरोसिस यासारख्या यकृत विकारांमुळेही काविळ उद्भवू शकते.
• ‎विविध औषधांच्या दुष्परिणामांमुळेही कावीळ होऊ शकते.

कावीळ लक्षणे :
• डोळे, त्वचा, नखे पिवळ्या रंगाची होणे,
• ‎भूक मंदावणे,
• ‎मळमळणे व उलट्या होणे,
• ‎त्वचेला खाज सुटणे,
• ‎ताप येणे,
• ‎अंग मोडून जाणे,
• ‎उदरात, पोटामध्ये वेदना होणे,
• ‎लघवी पिवळीजर्द आणि गडद होणे ही लक्षणे काविळीमध्ये आढळतात.

काविळीचे निदान कसे करतात..?
रुग्णाची त्वचा, डोळे, नखे तपासणीद्वारे काविळीचे निदान केले जाते. याशिवाय खालील वैद्यकीय चाचण्यांचा काविळीच्या निदानासाठी आधार घ्यावा लागतो.
रक्त व लघवीची तपासणी – रक्तातील Bilirubin चे प्रमाण तपासले जाते. रक्ततपासणी करून कुठल्या प्रकारची कावीळ आहे ते शोधले जाते. कावीळची तीव्रता कळते.
अल्ट्रासाऊंड सोनोग्राफी, सिटी स्कॅन किंवा एमआरआयद्वारे तपासणी करून लीवरची सूज, लीवरचा आकार, पित्ताशयाची स्थिती, पित्तानलिकाची तपासणी केली जाते.

विशेष सूचना :
ही माहिती Copy Paste करू नका..

हा लेख डॉ. सतीश उपळकर यांनी लिहिला आहे. ही सर्व माहिती हेल्थ मराठी डॉट कॉम यांची आहे. ही माहिती आपणास कॉपी करून अन्य ठिकाणी आमच्या परवानगी शिवाय वापरता येणार नाही. तसे केलेले आढळल्यास कॉपीराईट कायद्याखाली कारवाई करण्यात येईल.

कावीळ उपचार :
कावीळ नेमकी कशामुळे झाली आहे, कोणत्या प्रकारची कावीळ आहे यानुसार उपचार ठरतात.
• काविळवर आयुर्वेदिक आरोग्यवर्धिनी वटी, कुमारी आसव, गुडूची काढा यासारखी अनेक औषधे प्रभावी ठरतात. आयुर्वेदतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने उपचार करून घ्यावेत.
• ‎काविळ झालेल्या रुग्णांनी विश्रांती घ्यावी.
• ‎सहज पचणारा आहार घ्यावा.
• ‎रुग्णाने मद्यपान, धूम्रपान करू नये.
• ‎डिहायड्रेशनची स्थिती उद्भवू नये यासाठी तरल पदार्थांचे अधिक सेवन करावे.
• ‎काविळ रुग्णांनी डॉक्टरांनी दिलेलीच औषधे घ्यावीत. स्वतःहून औषधे आणून प्रयोग करू नका. कारण चुकीच्या औषधांमुळे यकृतावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.

काविळ रुग्णाचा आहार :
कावीळ झाल्यास काय खावे..?

• काविळ झालेल्या रुग्णांनी पचायला हलका असणारा आहार घ्यावा.
• ‎पाणी उकळून प्यावे.
• ‎रुग्णाने ऊसाचा रस, ताक, ग्लुकोजचे पाणी, फळांचा रस प्यावा.
• ‎आहारामध्ये वरणभात, भाजी, लाह्या, ताजी फळे यांचा समावेश करा.
• ‎मसालेदार पदार्थ, तेलकट पदार्थ, मांसाहार, जास्त तिखट-खारट पदार्थ, पचायला जड पदार्थ खाऊ नयेत.
• ‎फास्टफूड, स्नॅक्स, बटाटेवडा, भजी, चॉकलेट्स, चिवडा, बेकरी पदार्थ, चरबीजन्य पदार्थ खाऊ नका.
• ‎बाहेरील उघड्यावरील पदार्थ खाऊ नका.

प्रतिबंधात्मक उपाययोजना :
काविळ होऊ नये यासाठी कोणती काळजी घ्यावी..?

• स्वच्छतेच्या चांगल्या सवयी लावून घ्याव्यात.
• ‎हिपाटायटिसमुळे काविळ होऊ नये काळजी घ्यावी.
• ‎बाहेरुन आल्यावर, शौचास-लघवीस जाऊन आल्यावर हात, पाय, चेहरा स्वच्छ पाण्याने धुवावेत.
• ‎उघड्यावरील पदार्थ, दुषित आहार, शिळे पदार्थ, कच्चे मांस-मासे खाऊ नयेत.
• ‎दुषित पाणी पिणे टाळावेत. पाणी गरम करुन, निर्जंतुक करुन प्यावे. पावसाळ्याच्या दिवसात पाण्याविषयी विशेष खबरदारी घ्यावी.
• ‎दुसऱ्याच्या स्वच्छता साधनांचा वापर करु नये. उदा. दुसऱ्याचा साबण, कपडे, टुथब्रश, रेझर्स इ. वस्तु वापरु नये.
• ‎मद्यपान, धुम्रपान करणे टाळावे. व्यसनांमुळे विविध विषारी घटक शरीरात जात असतात.
• ‎असुरक्षीत लैंगिक संबंध टाळावेत.
• ‎रक्त घेताना किंवा अवयव प्रत्यारोपनावेळी रुग्णाच्या नातेवाईकांनी विशेष दक्ष रहावे. रक्त, अवयव हे हिपॅटायटीस बाधीत नसल्याची खात्री करुन घ्यावी.
• ‎वापरलेल्या सलाइन्स, इंजेक्शन. सुया यांची योग्य प्रकारे विल्हेवाट लावावी. वैद्यकीय कचऱ्यापासून दुर रहावे.
• ‎लसीकरणामुळे हिपॅटायटीस A आणि B होण्यापासून रक्षण करता येते.

– डॉ. सतीश उपळकर
CEO, हेल्थ मराठी नेटवर्क

कावीळ म्हणजे काय, कावीळ माहिती मराठी, कावीळ पथ्य, कावीळ झाल्यास काय खावे, काविळ पथ्य अपथ्य, काय खाऊ नये, कावीळ आणि आयुर्वेदिक उपाय, कावीळ आहार, कावीळ ब, लहान मुलांची कावीळ, कावीळ होऊ नये यावर उपाय, कावीळ साठी आयुर्वेदिक उपाय, काविळीची लक्षणे, कावीळ वर उपाय, काविळ उपचार मराठीतून, पांढरा काविळ, kavil che prakar, कावीळ in english, लिव्हर रोग माहिती, काविळ आजार, kavil in marathi, kavil disease, kavil disease name in english, pandhra kavil, kavil in english translation, kavil symptoms, kavil ayurvedic upchar, types of jaundice in marathi, white kavil symptoms, jaundice in marathi, kavil pathya, kavil ayurvedic upchar, hepatitis b information in marathi.

महाहेल्थ अॅप..
ही सर्व माहिती 'महाहेल्थ' ह्या स्मार्टफोन अॅपमध्ये दिली आहे. या मोफत अॅपमध्ये सर्व आरोग्यविषयक माहिती ऑफलाईनसुध्दा वाचता येईल. हे अॅप डाउनलोड करण्यासाठी खलील बटन क्लिक करा.


प्रतिक्रिया द्या :